ALEVILIKTE
İBADET, CEM ve 12 HİZMET
ALEViLiKTE
iBADET:
Alevi /
Bektaşîlikte kisisel ibadetin: yeri, zamani, mekâni, sekli yoktur. Birincil ve
en iyi ibadet her an ‘Kâmili insan’ (bilgin olgun dürüst insan) olmaya
çalismaktir. Bilim yolundan gitmek, eline, diline, beline sahip olmak, helâl
lokma yemek, kendine reva görmedigini baskasina uygulanamamak..vs. Aleviler
için en büyük ibadettir. Zaten bu kurallari yerine getirenin ‘tanriya’ yalvarip
af/merhamet dilemesine gerekte yoktur. Bu nedenlerden Alevîlerin islam’in 5
sartina (namaz, oruç, haç, zekât kelimeyi sahadet) uyma, camiye, kiliseye ....
hatta cem-evine, gidip gitmeme, diye bir zorunluluklari yoktur. Gerçek içten ve
gizli; insanî ahlâksal kurallara uymadiktan sonra, yapilan ibadet ‘gösteristen’
öteye gitmez. Kendini ve halki, kandirmaktan baska bir sey degildir. Alevi
/Bektasîlikte toplumsal anlamda bir tür ‘ibadet’ CEM kurumu içinde vardir.
Kelime anlami ile CEM, BİRLİK demektir. "Alevîligin kalbi cem’de atar.
Alevîligin sirri cem’de yatar" denilir. Alevîligi bütün yönleri ile
anlamak Cem’i anlamaktan geçer. Cemde yapilan her hareketin, her sözün
inançsal, kültürel, toplumsal sembolik anlamlari vardir.
CEM’in INANÇSAL
KAYNAGI:
Kirklar-Cem’idir.
Alevîlikte Muhammed’in ‘miraç’ (tanri ile görüşme) rivayetiyle (gerçekte olmasi
mümkün görünmeyen, olay, masal, rüya) birlikte anlatilan bir hikâye ye göre:
Hz. Muhammed
Tanri’yi ziyaretten döndükten sonra, gerçek hayatta 40"lar Meclisi denilen
bir toplantiya katılmak ister. Muhammed 40"lar meclisine girmek için
kapiyi çalar ve peygamber oldugunu söyler.
- "Git peygamberligini
ümmetine göster" denilir. ve içeriye alinmaz, bir kaç defa dener sonra: -
"Bende fakir bir kulum, sizden biriyim" deyince içeriye alinir.
Yani bu meclise
isteyen herkes giremez, oraya giren rütbesini, malini mülkünü defterden silmesi
gerekir, ve oraya girmek için gönülden istekli ve israrli olmak gerekir.
Muhammed, Kirklar CEM’ine girince, oradakilere kim olduklarini, büyük, küçük
kim diye sorar.
"- Bize
Kirklar derler, bizim küçügümüzde büyügümüzde uludur" cevabini alir.
Muhammed sayar
bakar, kadin erkek 39 kisi, biriniz nerede der:
"- O
dışarida görevdedir" derler.
Muhammed ispat
ister. Birisi Hz. Ali’nin koluna bir biçak vurur, hepsinin kolundan kan akar,
bir damla kan da çatidan içeri düser. Ali’nin kolu sarilir digerlerinden
dökülen kan da durur.
Burada ki mesaj,
Cem’de kadin, erkek herkesin esit ve ayni seviyede oldugudur. Canlardan
birisinin acisi herkesin acisidir, birisinin acisi sarilinca hepsinin acisi
durur.
Ortaya bir üzüm
tanesi getirilir, Muhammed’ten bunu 40 kisiye paylastirilmasi istenir. Muhammed
zor durumda kalir ve HAK’tan yardim ister, üzüm tanesi ezilip serbest edilir,
buna kirk kisi banip, mest (seri-hos = basi hos) olup semaha kalkarlar.
Burada verilen
önemli mesaj, bilmedigini sorup ögrenmektir, var olani esitçe paylasmak,
hakkina düsene razi ve beraber mutlu olmaktir.Semah dönerken Muhammed’in
basinda ki sarik düser ve 40 parça olur, Kirklar bu parçalari bellerine
baglarlar, Muhammed 40"lara PiR’lerini sorar:
"- Pirimiz
Ali, rehberimiz Cebrail’dir" cevabini alir.
Muhammed
Hz.
Ali’nin yanina gelir (Rüyasinda), Tanri katına çikmak
isterken önüne çikip onu
engelleyen bir Aslanin agzina verdigi ve ancak o zaman yoluna
devam-edebildigi,
Peygamberlik yüzügünü Hz. Ali’nin parmaginda
görür . Ve rüyasinda gördügü tanri
yüzünü ve sesini HZ. Ali’ye benzetir. Orada
Ali’nin kendinden ayricalikli
oldugunu görür ve Ali" ye niyaz eder. Burada verilen mesaj:
Sadece
peygamberler degil, olgun insanlarin hakkin, (halifesi) elçisi,
onun bir
parçasi oldugudur. Gökte aranan yerdedir (tanri insandadir)
düsüncesidir.
Sonuçta ortaya çikan H.B.Veli’nin deyimiyle, akil
mantiga uyan ve gönülden her
insanin katılabilecegi sonuç: Tanri gökte degil yerdedir,
insanlarin içinde,
kalbindedir. insanlar da birlesip dünyadaki nimetleri (degerleri)
ortaklasa
esitçe paylasmalidir. Bu hikâyede anlatilan konular, ve
özelikle Cem’de
‘Ehli-Beyt’ Hz. Ali ve soyuyla ilgili konular CEM’in
islam’dan aldigi
yanlardir.
Eski tarih
kaynaklar, Cem’de görülen: kadinli erkekli, dansli, müzikli, yemekli, içkili,
öğütlü ve duali toplantilara (ayinlere), islam öncesi Anadolu’da ve Asya
toplumlarinda rastlandigi göstermektedir. Bu nedenle Cem doğrudan olarak
islam’dan kaynaklanan bir olgu degildir.
CEM’in TOPLUMSAL
TEMELI:
Fakir, emegi ile
geçinen, ezilen, haksizliklara ugrayan, yurttan yurda göç etmek zorunda kalan
fakir köylü insanlar, eski yeni inanç ve düsünceleri bir birine katmis,
bütünlestirmis ve bu ezilmislik durumdan kurtulmanin yolarini aramislar. Tâbi
ki insanlar, bu baski zulme, zaman, zaman bas kaldirmis ve hakim güçlerce
ezilmislerdir. Ama teslim olmamislar, kendi inanç, kültür ve toplumsal, sosyal
düzenlerini kurmuslar. Ve bu olay, Anadolu’da Türk, Kürt, Arap, Azerî, Müslüman
Hiristiyan birçok inanç, milliyet ve kültürler arasinda olusmustur.
Birlesmeleri sorunlarina sahip çikmalari, hakim güçlerin çikarlarina zarar
verdigi için, yasadışi sayilmislar, kültür ve inançlarini gizli yapmak zorunda
kalmislar, baski ve zulümlerden korunmak için, kendi düsünce ve eylemlerini
tepki çekmeyecek sifrelerle gizlemisler. Íste toplumsal açidan CEM: Ezilen
Anadolu insaninin, bin bir yola basvurarak, bin bir çiçekten öz alarak, kendi
kültür, inanç ve toplumsal yasam deneyimlerinin ögrenilip, öretildigi,
yasanilip, yasatildigi, her yönüyle gözden geçirildigi bir toplantidir CEM.
(Bir tür genel kuruldur)
CEM:
CEM, özgürlük,
eşitlik, ibadet ve sevgi yeridir. Cem yargi ve karar yeridir. Birlik ve
dirligin korunup sergilendigi yerdir. Cemde sunulan can, söylenen söz,
sergilenen özdür. Hizmet ve sohbet muhabbet yeridir. Kul-Köle, efendi-beyin
olmadigi esit ve hür canlarin bulustugu yerdir. Sasmasin, yoldan düsmesin diye
el ele verilen yerdir cem. Yol tasi, yol kusuna atilmaz cemde. Af, sefaat, riza
meydanidir cem. insan asilanir, kötülüklerden kesilir. Çig olan piser cemde.
Asi (kötü) olan düser cemde.Güvenin, sevenin yeri, baci- kardesin meydanidir
Cem. Saklar Cem erenleri seni, serini (basini) verir sirini vermez. ikrar iman
(inanma) yeridir, ölçü ve hükmün yeridir. Edep ve erkân yeridir cem. Cemde bir
ulu divandir meydan. Nur kusaklinin yerine, kil kusakli sorgu sual yapar, cem
erenleri sözünü söyler. Hak adina, halk adina Pir’indir ferman. Cemde dünya
isleri görülür, halk senden razi ise, HAK’ta razidir. Bu yolda yolcu olan
kendini kanitlamali, Ceme girmeye lâyik olmalidir. Canlarin mutlulugu esastir.
Kurallar sadece inanmak, tekrarlamak için degil, uygulamak, bir yasam biçimine
dönüstürmek içindir. Temel kurallar korunur saklanir, her seye kilavuzdur akil.
Günü gelir korur kendini, gizlenir. Günü gelir isik, çiçek saçar aleme. Alemi
her yönü ile bilmeden, degistirmek mümkün degildir. Öz degismez, ama don zamana
çaga uyar degisir zenginlesir. Cennet, cehennem Cem’dedir. Cemde can ile cemaat
dengesi kurulur. Mala, güzellige, hatira, zora yer yoktur meydanda. Biri kirk,
kirki bir olur CANLAR CEM’de.
CEM'DE 12 Hizmet:
1- Mürşid (Dede) Görev itibariyle Hz. Muhammed, Hz. Ali ve
Haci Bektasi Veliyi temsil eder. Cem Erkani Baskanlığını yapar,ikrar alır nasip verir. Cenaze,
Müsahiplik, Nikah, Sünnet, Ad takar (isim takar).
2- Rehber Görev itibariyle Imam Hüseyin´i temsil eder.
Yola girmek isteyenleri hazırlar, yol gösterir. Mürşidin en yakin yardimcisidir.
3-Gözcü Görev itibariyle Ebuzer Gaffari’yi temsil
eder. Rehberin yardımcısıdır. Cem’in sessiz ve sakinlik icinde gecmesini saglar. Cem’in bekcisidir.
4- Çeragcık
(Delilci) Görev itibariyle Cabir El
Ensari’yitemsil eder.Cem evinde bulunan aydinlatma araclarini yakar.Buhardanliklari ve Mumlari (Ceraglari)
hazirlar.
5- Zakir
(Aşık) Görev itibariyle Bilal Habes’i
temsil eder. CEM’de Tevhid, duazde imam, Mersiye, Semah, Nevruzi ye söyler.
6-
Süpürgeci(Ferras) Görev itibariyle
Selman’i Piri paki temsil eder. CEM evinin sürekli temizligi ile meskul olur.
7- Meydancı Görev itibariyle Hüzeyme tül Yemeni’yi
temsil eder.CEM evinde Semahserleri kaldirir. Postları yerine dizer.
8- Niyazcı Görev itibariyle Mahmut el Ensari’yi temsil
eder. Kurbanlaritekbirler ve keser. Gelen Lokmalari alir ve dagilimini saglar.
9- Ibrikcı Görev itibariyle Kamber Hz.lerini temsil
eder. CEM de Mürsidin ve Cem erenlerinin abdest almalarini saglar.
10- Kapıcı Görev itibariyle Gülam Keysani’yi temsil
eder. Cem’e gelen erenlerin evlerini gözetler.
11- Peyikçi Görev itibariyle Amri Ayyari’yi temsil eder.
Cem olacagini tüm canlara duyurur.
12- Sakacı Görev itibariyle Ammari Yaseri’yi temsil
eder.Cem evinde Su Serbet, Saka, Süt v.b. dagilimini saglar.
Alevilerin temel
ibadeti olan Cem ayinlerinin ayrilmaz bir parçasi da semah dönmektir. Semah
Cemin belli bir asamasinda bağlama esliginde kadin ve erkek canlarin, çalinan
ezgiler esliginde birlikte yaptiklari dinsel törenlerdir. Semah dönmek, Cem
ayini icinde yapilan 12 HIZMET'ten birisidir. Cem ayini sirasinda törenin bazi
bölümlerinde ve özellikle son bölümünde Dede'nin isareti ile kadin ve erkek
canlar semaha kalkarlar.
Semah dönen
canlar duygunun, sevginin, askin dorukta oldugu bir duygulu an yasarlar. Semah
dönenler adeta kendinden gecercesine büyük bir askla, sevkle, huzur icinde ayri
bir dünyaya yolculuk edercesine, izleyen canlari da büyülecek tarzda, ibadet
ederler. Aleviler'in döndükleri semahi onlarin ibadeti olan Cem ayinlerinden
ayri düsünmek ve incelemek yanlistir. Aleviligin kutsal kitabi olan IMAM CAFER
BUYRUGU ve halk arasinda yasayan mevcut inancta semah 12 HIZMET'ten biri olarak
yapilir.
Aleviler, semahin
kaynaginin Miraç`ta yapilmis olan KIRKLAR CEM'inden kaldigina inanırlar. Bu
kaynagi bilmeden Cem ve semah anlasilmaz.
" SEMAH
" sözcüğü ve SEMAH'da GIYSI
Arapça "
Sema " köküne dayanan Semah sözcügü Türkceye "sema " yada
"Semah " biçimlerinde iki ana söylenise ayrilir. Her söylenis
birbirinden ayri iki farkli özellikte uygulanir. Sema, Mevlevi ya da bazi Sünni
tarikatlarinda, semah ise Aleviler'in dinsel törenlerinin bir parcasidir.
Mevlevi Semai ile Alevi Semah'in ayirt edici özelligi dönenlerin Mevleviler'de
sadece erkekler olmasina karsin, Alevilerde kadin ve erkek canlarin birlikte
dönmeleridir. Mevleviler'in sema'inin müzigini esas olarak Türk Sanat Müzigi
besteleri olustururken, Alevi semahlarindaki müzigi halk müzigi ritimleri
olusturur.
Baglama
belirleyici olmasina karsin Cepni Aleviler'de Cemde 12 calgi bulunur. Semahin
belli sayida kisilerce dönülmesine özen gösterilir. 2,4,6,8,10,12 oldugu gibi
3,5,7,12 gibi sayi kümelerine denk düsürülmeye calisilir. Bu sayilarin
kutsalligina inanılir. " Ücler ", " Besler ", "Yediler
", Onikiler " den yardim ve sefaat beklenir. Semah dönülürken
canlarin üstündeki giysiler son yillardaki folklor giysileri gibi özenle
hazirlanmaz. Halkin özel günlerde giydigi temiz ve bakimli elbiseler giyilir.
Giysilerde yerel ayricalikar görülür. Bazi yörelerde semah dönülürken erkekler
sapkayi cikartirken, bazi yörelerde baslari acik dönerler.Ayaklar genelde
ciplaktir. Bacilarin baslari örtülü olur. Kurallarda bicime degil öze önem
verilir.
CEM'de SEMAH ,
SEMAH'da Figürler
Canlar Cem
ayininin belli bir yerinde semaha kalkinca Dede'ye niyaz ederler. Semah
dönüldügü sirada herhangi bir kösede bulunan Dede makamina (post`a) asla sirt
dönülmez. Hic bir semah türünde el ele tutulmaz. Semahta esas figürler el ve
ayak figürleridir. Eller ve kollar turnanin ucusunu simgelerler.
En çok görülen
figür ise sag elin ayasi yukarida, sol el de yere dönüktür.
Bu figür: "
Hak'tan alinanın halka verilmesini " simgeler. Semah dönülürken semahi
bozucu davranislar hos karsilanmaz, çünkü Semah seyir için degil, Hak için
dönülür. Semah dönenlerin ritmini izleyenler de " Allah, Allah ",
" Ya Sah ", " Semahimiz saf ola, günahlar af ola " gibi
ifadelerle katılırlar.
Değerli canlar,
Semahlar Yozlaşmasın !!
Avrupada ve
Türkiye'de son yillarda Alevilik, kendışini tanitmaya basladigindan beri semah
dönmek daha da bir güncellik kazanmistir. Yüzyillarca gizli, sakli yapilan Cem
ayinlerinin bir parcasi olan semah, yapilan cesitli törenlerde ve senliklerde
folklorik gösteriler icine konmustur ve böylece eglendirici bir role sokulmak
istenmistir. Sadece Hacı Bektas Veli, Hz. Hüseyin-, Abdal Musa-, Pir Sultan
Abdal- gibi evliyalari anma törenlerinde semah dönülür.
SELESTAT ALEVİ KÜLTÜR MERKEZİ :
CENTRE CULTUREL DES ALEVIS DE TURQUIE A SELESTAT
8 ROUTE DE MARCKOLSHEIM 67600
SELESTAT TEL ;
000000000000000 E MAIL ; alevi.selestat@free.fr
adresse web
alevi-selestat.com